Podwójne widzenie, mrowienie jednej kończyny albo ból oka przy poruszaniu nim potrafią zaniepokoić, zwłaszcza gdy trwają dłużej niż chwilę. Objawy stwardnienia rozsianego często rozwijają się przez ponad dobę i mogą potem osłabnąć, ale podobne dolegliwości mają też inne przyczyny. Pojedynczy objaw nie wystarcza do rozpoznania SM.
Objawy zależą od miejsca zmian i mogą zmieniać się w czasie
- Wzrok: możliwe są zamglenie lub pogorszenie widzenia w jednym oku, ból przy poruszaniu okiem albo widzenie podwójne.
- Czucie i ruch: mrowienie, drętwienie, osłabienie kończyn, sztywność lub problemy z koordynacją.
- Inne dolegliwości: zmęczenie, zaburzenia równowagi, trudności z pęcherzem, bóle oraz kłopoty z koncentracją.
- Sam objaw nie przesądza o SM: rozpoznanie wymaga oceny neurologicznej i badań.
Najbardziej charakterystyczne są objawy ogniskowe, a nie samo zmęczenie
SM wpływa na ośrodkowy układ nerwowy, dlatego dolegliwości zależą od tego, które jego obszary zostały zajęte. U jednej osoby pierwszym sygnałem może być pogorszenie widzenia, u innej zaburzenie czucia lub osłabienie ręki czy nogi. Obraz choroby nie wygląda jednak identycznie u wszystkich.
Do objawów neurologicznych, które mogą skłonić lekarza do diagnostyki w kierunku SM, należą między innymi pogorszenie widzenia w jednym oku, podwójne widzenie, zaburzenia czucia i osłabienie kończyn. Zdarza się też uczucie przeszywającego prądu wzdłuż pleców lub kończyn przy pochyleniu głowy, nazywane objawem Lhermitte’a. Liczy się układ i przebieg dolegliwości, nie sama nazwa symptomu.
Zmęczenie, zawroty głowy czy obniżony nastrój mogą towarzyszyć SM, ale występują również w wielu innych sytuacjach. W wytycznych NICE dotyczących stwardnienia rozsianego wskazano, by zwykle nie podejrzewać SM, gdy główną dolegliwością jest samo zmęczenie, depresja, zawroty głowy albo nieswoiste zaburzenie czucia, jeśli nie ma wcześniejszych lub obecnych ogniskowych objawów neurologicznych. To ważne rozróżnienie, bo pojedynczy, powszechny symptom nie jest równoznaczny z chorobą.
Zmiana widzenia, mrowienie i osłabienie mogą mieć różne znaczenie
Ta sama dolegliwość może wymagać innego postępowania zależnie od tego, czy pojawiła się nagle, narasta, ustępuje, czy towarzyszą jej objawy infekcji. Zapisanie tych szczegółów ułatwia rozmowę z lekarzem. Nie służy jednak do samodzielnego postawienia diagnozy.
| Sytuacja lub objaw | Co może oznaczać | Co zrobić |
|---|---|---|
| Pogorszenie widzenia w jednym oku, zwłaszcza z bólem przy ruchu | Możliwy problem z nerwem wzrokowym, ale przyczyny bywają różne | Skontaktuj się z lekarzem; przy nagłej utracie widzenia szukaj pilnej pomocy medycznej |
| Nowe drętwienie, osłabienie kończyny lub zaburzenia równowagi, które utrzymują się i nie mijają po krótkim czasie | Możliwy objaw neurologiczny wymagający oceny | Zapisz początek i przebieg dolegliwości, a następnie skontaktuj się z lekarzem |
| Nasilenie wcześniej znanych objawów w czasie gorączki lub infekcji | Infekcja może przejściowo pogorszyć samopoczucie i nasilić dolegliwości | Skontaktuj się z lekarzem, szczególnie jeśli objawy są nowe, silne lub nie ustępują po poprawie stanu ogólnego |
| Nagłe opadnięcie kącika ust, zaburzenia mowy lub nagłe osłabienie jednej strony ciała | Może wskazywać na udar lub inny stan nagły | Dzwoń pod numer alarmowy 112 lub 999 |
Uważam, że najrozsądniej opisywać lekarzowi konkretną zmianę w codziennym funkcjonowaniu, zamiast próbować dopasować każdą dolegliwość do SM. Notatka może obejmować datę początku, czas trwania, miejsce objawu, jego nasilenie oraz gorączkę lub infekcję. Taki zapis pomaga odróżnić nowe zaburzenie od krótkiego pogorszenia wcześniejszych symptomów.
Rzut trwa dłużej niż chwilowe nasilenie objawu
Przy rozpoznawaniu rzutu lekarz bierze pod uwagę nowe objawy neurologiczne albo wyraźne pogorszenie wcześniejszych, ich czas trwania oraz możliwość innych przyczyn. W wytycznych NICE za sygnał wymagający oceny uznaje się objawy rozwijające się przez ponad 24 godziny, o ile nie tłumaczy ich gorączka lub infekcja. Sam próg czasu nie potwierdza rzutu ani SM.
Infekcja, gorączka lub przegrzanie mogą przejściowo nasilać objawy u osoby z rozpoznanym SM. Nie oznacza to automatycznie nowej aktywności choroby. Gdy dolegliwości utrzymują się, są nowe albo mocno ograniczają codzienne czynności, skontaktuj się z neurologiem lub lekarzem prowadzącym; nie rozpoczynaj samodzielnie leczenia sterydami.
Jeśli symptomy są nagłe i ciężkie, na przykład pojawiają się problemy z mową, świadomością lub gwałtowne osłabienie, nie czekaj, aż minie doba. W takiej sytuacji potrzebna jest pilna pomoc, ponieważ przyczyną może być stan wymagający natychmiastowego leczenia.
Objawy trzeba zestawić z badaniem neurologicznym i wynikami
Rozpoznania nie stawia się na podstawie listy symptomów ani samego obrazu rezonansu. Neurolog zestawia historię dolegliwości z badaniem, wynikami rezonansu magnetycznego, a w wybranych przypadkach także z badaniami płynu mózgowo-rdzeniowego, wzroku lub innymi testami. Trzeba również rozważyć inne schorzenia, które mogą dawać podobny obraz.
W opublikowanej w 2025 roku rewizji kryteriów McDonalda nerw wzrokowy uwzględniono jako dodatkową lokalizację zmian, a przy spełnieniu określonych warunków kryteria pozwalają rozpoznać SM bez wykazania zmian pojawiających się w różnym czasie. Szczegóły opisuje publikacja „Diagnosis of multiple sclerosis: 2024 revisions of the McDonald criteria”. Nie oznacza to, że pojedynczy objaw lub dowolna zmiana w MRI wystarcza do diagnozy; wyniki interpretuje specjalista w powiązaniu z całym obrazem klinicznym.
Jeśli występuje niepokojący, utrzymujący się objaw neurologiczny, zacznij od kontaktu z lekarzem, który oceni potrzebę dalszej diagnostyki i skierowania do neurologa. Przygotuj listę dolegliwości oraz przyjmowanych leków; nie odstawiaj ich ani nie wprowadzaj nowych bez konsultacji. Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej; przed decyzją dotyczącą diagnostyki lub leczenia skonsultuj się z lekarzem.
Najlepszym tropem jest przebieg objawu, nie jego pojedyncza nazwa
Przejściowe mrowienie po długim ucisku kończyny ma inne znaczenie niż nowe zaburzenie czucia, które utrzymuje się i łączy z osłabieniem lub problemem z chodzeniem. Podobnie zmęczenie samo w sobie nie rozstrzyga o SM, choć przewlekłe i narastające dolegliwości warto omówić z lekarzem. Zapisz, co się zmieniło i kiedy, a przy nagłych, ciężkich objawach nie zwlekaj z pomocą.
